Dwie rywalizujące organizacje zbrojne, JNIM powiązana z Al-Kaidą oraz afiliant Państwa Islamskiego w Sahelu (ISSP), od września toczą coraz krwawsze walki przy północnej granicy Burkina Faso z Mali. Rząd w Wagadugu nie panuje nad dużą częścią kraju, ale wzajemne starcia dżihadystów nie muszą oznaczać ulgi dla władz ani dla cywilów.
Bitwy na pograniczu i sporne liczby
Pierwsze duże starcie miało miejsce na początku września w okolicach Kacham, niedaleko granicy z Mali. ISSP twierdzi, że zabiło tam ponad 200 bojowników JNIM, a ponad 30 wzięło do niewoli, przejmując też broń i motocykle. Informacji nie potwierdzono niezależnie. Heni Nsaibia z organizacji monitorującej konflikty ACLED ocenił, że jeśli doniesienia się potwierdzą, będzie to najkrwawsza bitwa między tymi grupami.
Do kolejnej eskalacji doszło 9 października w rejonie Ganadaouri w północnej prowincji Oudalan. Tygodnik Państwa Islamskiego Al-Naba podał potem, że zginęło ponad 400 bojowników JNIM. Ta grupa nie odniosła się publicznie do tych twierdzeń, a niezależnej oceny strat nie ma. Wątpliwości wzbudziły zdjęcia opublikowane przez ISSP 1 listopada jako dowód zwycięstwa. Regionalny serwis i-Sahel naliczył na nich co najmniej 120 ciał, ale nie mógł zweryfikować, czy to ofiary tej bitwy. To wyraźnie mniej niż deklarowane 400.
Rywalizacja kosztowna dla obu stron
Spór trwa od 2019 roku i dotyczy terytoriów, wpływów oraz dostępu do lokalnej ludności. Według ACLED odnotowano około 320 starć między grupami i ponad 2200 poległych bojowników.
Jednocześnie JNIM nadal zyskuje przewagę nad siłami rządowymi. Z danych International Crisis Group wynika, że kontroluje rozległe obszary kraju, zwłaszcza na północy, w regionie północno-centralnym, na zachodzie i na wschodzie. Podczas lutowej ofensywy grupa przeprowadziła ponad 30 ataków na wojsko i wspierane przez państwo milicje Ochotników na rzecz Obrony Ojczyzny (VDP). Zginęło ponad 120 żołnierzy, strażników leśnych i milicjantów.
Władze mogłyby zyskać na tym oddech, gdyby JNIM musiała przerzucać ludzi i środki do obrony swoich pozycji przed ISSP. Nsaibia przekonuje:
- „Te coraz krwawsze starcia zmuszają JNIM do odciągania bojowników i zasobów od głównego celu, czyli walki z siłami rządowymi i sojuszniczymi milicjami w Mali i Burkina Faso.”
Nie ma jednak podstaw, by zakładać trwałej poprawy dla rządu. JNIM działa w kilku państwach naraz, a sukcesy ISSP mogą wzmocnić tę organizację tam, gdzie obie grupy konkurują.
Skutki dla ludności i ryzyko rozlania konfliktu
Według planów humanitarnych ONZ w 2026 roku pomocy potrzebuje około 4,5 mln mieszkańców Burkina Faso. Ostatnie skonsolidowane oficjalne dane o przesiedleniach wewnętrznych pochodzą z marca 2023 roku i mówiły o około 2,1 mln osób. Nie należy ich traktować jako nowego pomiaru z 2026 roku.
Rywalizacja wykracza poza Burkina Faso i Mali. ACLED opisuje jej przeniesienie do regionów Tillabéri i Dosso w Nigrze oraz do stanu Kebbi w Nigerii. W Burkina Faso, Mali i Nigrze od 1 stycznia do 28 listopada 2025 roku odnotowano ponad 10 tys. ofiar przemocy politycznej. Viraj Pattni z firmy Castor Vali wskazuje, że JNIM rozbudowuje działania w zachodnim i południowym Mali, gdzie ma co najmniej jeden obóz szkoleniowy w regionie Sikasso. W 2025 roku grupa nasiliła też aktywność w Togo i Beninie, a w październiku ogłosiła pierwszy atak w stanie Kwara w Nigerii. Do czynników sprzyjających dalszej ekspansji zalicza porowate granice, marginalizację północy państw nadmorskich i napięcia między społecznościami.
Co to oznacza z polskiej perspektywy
Polski czytelnik nie odczuje tych walk bezpośrednio, a z doniesień nie wynika żaden związek z Polską. Sytuacja w Sahelu jest jednak śledzona w Europie, bo niestabilność w regionie wiąże się z kwestiami bezpieczeństwa i migracji, którymi zajmuje się także Unia Europejska. Rozszerzanie się konfliktu w stronę wybrzeża Zatoki Gwinejskiej oznacza, że zagrożenie obejmuje coraz więcej państw.
W praktyce osoby planujące podróż do Afryki Zachodniej powinny przed wyjazdem sprawdzić aktualne zalecenia MSZ dla konkretnego kraju. Sytuacja na pograniczach zmienia się szybko, a podawane przez same grupy zbrojne liczby ofiar trzeba traktować ostrożnie, dopóki nie potwierdzą ich niezależne źródła.
Źródło: Al Jazeera – „Burkina Faso’s rival armed groups turn on each other as state loses ground”
